Friday, March 13, 2020

मजदुर, मूर्ति र सफलता


कुनै एउटा गाउँनजिकै निर्माण कार्य चलिरहेको थियो । मानिसहरु काम गरिरहेका थिए । एक जना बटुवा त्यही ठाउँ भएर कहीँ जाँदै थियो । ऊ त्यहाँ केहीबेर रोकियो र निर्माण कार्यमा संलग्न मजदुरहरुले गरिहेका कामतिर एकोहोरियो । केहीबेर नियालेपछि निर्माण कार्य भइरहेको ठाउँनजिकै गयो र निर्माण हुँदै गरेको संरचना नियाल्यो । त्यो संरचनाले आकार लिइसकेको थिएन । त्यो न भवन न घरजस्तो थियो न कुनै अन्य आकृति

। भर्खर काम सुरु भएकाले त्यसले प्रस्ट आकार ग्रहण गरिसकेको थिएन । बटुवालाई उत्सुकता भयो । उसलाई त्यहाँ भइरहेको कामका बारेमा जान्ने जिज्ञासा बढ्यो । ऊ एक जना कामदारनजिकै गएर उभियो र सोध्यो— “तपाईंहरू यहाँ के गर्दै हुनुहुन्छ ?”

“पेट पाल्नका लागि ईंटा बोक्तैछु, देख्नु भएन ?” ईंटा बोक्ने काम गर्दै गरेको मजदुरले अलि झर्केजस्तो गरी प्रश्नमै जबाफ दियो ।

बटुवाको जिज्ञाशा त्यतिले शान्त भएन । ऊ फेरि अर्को कामदारतिर फक्र्यो र सोध्यो— “भाइ, तपाईं यहाँ के बनाउँदै हुनुहुन्छ ?”

“बालबच्चा पाल्ने मेलो गर्दैछु । दिनभरि यहाँ ईंटा बोक्छु, अलिकति ज्याला पाउँछु, त्यही कमाइले जहान छोराछोरी पाल्छु ।” दोस्रो मजदुरले जबाफ दियो ।

बटुवा अलि परको कामदारतिर बढ्यो । ऊ खूब मिहिनेत गरेर मूर्ति कुँद्दै थियो । त्यो देखेर बटुवाले सोध्यो— “भाइ, तपाईं यो के गर्दै हुनुहुन्छ ?”

मूर्तिकार आफ्नै धुनमा मूर्ति कुँ्द्न व्यस्त थियो । उसले बटुवातिर नफर्किकनै जबाफ दियो— “म यो गाउँमा बन्न लागेको नयाँ मन्दिरमा राख्ने भगवानको मूर्ति बनाउँदै छु । यो एउटा दुर्लभ अवसर आएको छ मेरो जीवनमा । म मेरो जीवनकै उत्कृष्ट मूर्ति बनाएर मन्दिरमा स्थापना गर्न चाहन्छु ।”

मूर्तिकारको जबाफ सुनेपछि बटुवा थुचुक्क बस्यो र मूर्तिकारले गरेको काम खूब ध्यान दिएर हेरिरह्यो । मूर्तिकार कतै नहेरी मूर्ति कुँद्नमै व्यस्त भइरह्यो । बटुवाले फेरि प्रश्न ग¥यो— “यो मूर्ति बनाएबापत तपाईंले कति पैसा पाउनुहुन्छ ? काम सकिन त निकै दिन लाग्ला जस्तो छ ।”

बटुवाको दोस्रो प्रश्न सुनेपछि भने मूर्तिकार बटुवातिर फक्र्यो र उसको अनुहारमा नियाल्यो । फेरि मूर्ति कुँद्न तल्लिन हुँदै भन्यो— “मैले यो कामबाट पैसा पाउँ वा नपाउँ तर म यसै गाउँको मूर्तिकार भएकाले यो गाउँको मन्दिरका लागि मैले उत्कृष्ट मूर्ति चाहिँ बनाउनै पर्छ । त्यसैका लागि म यो मिहिनेत गरिरहेको छु ।”

मूर्तिकारको जबाफपछि बटुवासँग प्रश्न बाँकी रहेन । ऊ त्यहाँबाट उठ्यो र बाटो लाग्यो । मूर्तिकार र कामदारहरू आआफ्ना काममा लागे । तर पछिल्लो कामदार (मूर्तिकार)ले दिएको जबाफ उसको मनमस्तिष्कमा घुमिरह्यो ।

केही वर्षपछि त्यो बटुवा फेरि त्यही गाउँ हुँदै कहीँ जाँदै थियो । बाटाको छेउमा भव्य मन्दिर बनिसकेको थियो । वरिपरि थरिथरिका कलात्मक मूर्तिहरू थिए । हुनसम्म कलात्मक मूर्तिहरू देखेपछि उसले झ्वाट्ट सम्झ्यो पहिलेको मूर्तिकार । उसले चारैतिर हे¥यो र बाटाको छेउमा उभिइरहेका एक जना युवकलाई मूर्तिकारका बारेमा सोध्यो ।

युवकले भन्यो— “को ? त्यही मन्दिरमा राख्ने मूर्ति बनाउने मूर्तिकार ? ए, ऊ त अहिले ठूलो उद्यमी बनिसक्यो । कहाँ पहिलेको जस्तो छ र !”

युवकको कुराले बटुवालाई त्यो मूर्तिकारसँग भेट्ने उत्कण्ठा बढ्यो । ऊ मूर्तिकारलाई भेट्न उसको कार्यशालामा पुग्यो । मूर्तिकार अब मूर्ति कुँद्नभन्दा अरुलाई सिकाउन, अह्राउन, सम्पर्क बढाउनमै व्यस्त थियो । निकैबेर कुरेपछि उसले बल्ल्तल्ल भेट गर्न पायो ।

मूर्तिकारले विनम्र भावमा बटुवालाई सोध्यो— “केही सेवा हजुर ?”

बटुवासँग कुनै प्रश्न थिएनन् । उसले त्यहाँको अवस्था देखेरै सबै कुरा बुझिसकेको थियो । मूर्तिकारको व्यवहारले थप कुरा बताइसकेको थियो । उसको व्यस्तताले नै धेरै कुरा भनिसकेको थियो । तर पनि उसले सोध्यो— “कसरी प्राप्त भयो यति उच्च सफलता ? म त छक्क परेँ तपाईंलाई देखेर ।”

मूर्तिकारले मुसुक्क हाँस्तै कार्यशाला भ्रमणको अगुवाइ ग¥यो र भन्दै गयो— “म त त्यही तपाईंसँग भेट हुँदा धुलोमा बसेर मूर्ति कुँदिरहेको मानिस नै हुँ तर के गर्नु भ्याउँदिन अब । मेरा हात बढेका छन्, मन फैलिएको छ । सहयोगी बढेका छन् । मैले अब उनीहरुलाई पनि सिकाउनु छ ।”

मूर्तिकारको भव्य कार्याशालाले र त्यहाँ काम गर्ने मजदुरहरुको संख्याले बताइरहेको थियो, अब ऊ सामान्य मूर्तिकार मात्र रहेन । ऊ अब उद्यमी भइसक्यो । सफलताले उसलाई काखमा राखेर म्वाइँ खाँदै छ । निकै धेरै मानिस उसको कार्याशालामा काम गरिरहेका थिए । अब ऊ मजदुर होइन मालिक र उद्यमी बनिसकेको थियो । त्यो देखेर बटुवा दङ्ग प¥यो । मूर्तिकारले बटुवालाई सम्मानसाथ सम्झेर आएकोमा कृतज्ञता व्यक्त गर्दै भोजन गरायो र विदाइ ग¥यो । बटुवा आफ्नो गन्तव्यतिर लाग्यो ।

बटुला मूर्तिकारसँग छुट्टिएर केही कदम पर पुगेको मात्रै थियो, पहिले भेटेका ईंटा बोक्ने दुई जना मजदुर भेटिए । उनीहरू मन्दिर वरपर पहिलेकैजस्तो काम गरिरहेका थिए । उनीहरूको जीवनमा कुनै परिवर्तन आएको थिएन । केही पारिश्रमिक पाउने आशामा मजदुरी नै गरिहेका थिए ।

किन यस्तो भयो ? तीनै जना कामदार मन्दिरकै लागि काम गर्दै थिए । तीनै जना मजदुर नै थिए । तर उनीहरूको जीवनमा किन यति ठूलो अन्तर ? एक जना सफलताको शिखरमा अनि अरु चाहिँ जस्ताको तस्तै ।

जीवन नदेखिने र देखिने दुवै तत्वको समन्वयमा चल्छ । हामी देखिने कुरालाई त ठम्याउँछौँ तर नदेखिने कुरालाई अध्ययन, अनुसन्धान र निरीक्षण गर्दैनौँ । बाहिरी रुप नै हाम्रा लागि महत्वपूर्ण हुन्छ, त्यसकै पछि दगुरिरहेका हुन्छौँ । माथि उल्लेल गरिएका तीन जनामा नदेखिने भित्री तहको जुन फरक थियो त्यसले नै उनीहरुलाई भिन्न बनाइदियो । उनीहरुभित्र रहेको सोच्ने तरिका, उनीहरुभित्रको भावना अनि उनीहरुले गर्ने व्यवहारको त्रिवेणी नै हो उनीहरु बाँचेको जीवन । सफलता र असफलता ल्याउने पनि यिनै तीन कुरा हुन् । हामी आपूmभित्रको भावनालाई कहिल्यै वास्ता गर्दैनौँ, विचारलाई, तर्कलाई, सूचनालाई महत्व दिन्छौँ, वरपरको वातावरणलाई आपूm अनुकूल भएन भन्छौँ र त्यसलाई नै आपूm असफल हुनुमा दोषी देख्छौँ । मुख्य दोष कहाँ छ ? त्यसको खोजीमा न त समय दिन्छौँ, न मिहिनेत ! हामीलाई तत्कालै चमत्कार चाहिन्छ । धैर्य गर्नेतिर लाग्दैलाग्दैनौँ अनि त जीवन तनावतिर एकोहोरिन्छ, शान्ति र सफलता हराउँछ ।

त्यो मन्दिर बनाउने तीन जना मजदुरभित्रको सोच र कामलाई विचार गरौँ त ! तेस्रोको सोचले ऊ सफल भयो अरु दुई जना सोचकै कारण गरिबका गरिब रहे । जत्रो भाँडो छ त्यति नै अडिन्छ भिक्षा । दिनेले धेरै दिन चाह्यो तर तपाईंले सानो भाँडो लिएर माग्न जानुभएको छ भने कहाँ भनेजति पाउनुहुन्छ र ? सफल हुने र असफल हुनेहरुमा फरक यही हो । हरेक मानिसले आफूलाई भावनात्मक रुपमा धैर्यवान्, दीर्घकालीन सोचका साथ यसरी अगि बढ्छु भन्ने लक्ष्यचिन्तन नगरी अगाडि जे आयो त्यसैका पछि लाग्ने गर्नाले सफलताको सिँढी चढ्न कठिन भएको हो । धैर्य गरेर हेरौँ, लगातार मिहिनेत गरौँ, भावनात्मक रुपमा आपूmलाई लक्ष्यउन्मुख बनाऔँ, सफलताका सिँढी तपाईंहाम्रो अगाडि सहज भएर तेर्सिन्छ । अब खोज्नै पर्दैन ।

तीन जना कामदारका तीन भिन्नभिन्न सोचाइ थिए कामका बारेमा । पहिलो आफ्नै पेटको लागि काम गर्दै थियो । दिनभरि काम गर्ने र आफ्नो पेट भर्ने सोचले काम गरिहेको थियो । त्यही नै उसको अन्तिम लक्ष्य थियो । दोस्रोको लक्ष्य परिवार पाल्नु थियो, दिनभर काम गरेर केही कमाउने र परिवार धान्ने सोचले काममा लागेको थियो । तेस्रोको विचार अघिल्ला दुई जनाकोभन्दा भिन्न थियो । पैसा त उसलाई पनि चाहिएको थियो तर ऊ त्यसमा मात्र सीमित थिएन । ऊ कसरी उत्कृष्ट कला सिर्जना गर्न सकिन्छ भन्ने सोचमा केन्द्रित थियो । सुन्दर मूर्ति बनाउनु उसको मुख्य लक्ष्य थियो भने पैसा दोस्रो । त्यही सोचबाट ऊ काम गरिरहेको थियो । 

तीन जनाको सोचामा रहेको यही भिन्नताले मूर्तिकार केही समयपछि उद्यमी बन्न सक्यो भने अरु दुई जना मजदुर नै रहे वर्षौं बितिसक्ता पनि ।

समृद्धि, सम्पन्नता र सफलता प्राप्तिका लागि सर्वप्रथम सोचाइ र भावनामा समृद्धि आउनुपर्दछ । सोचाइमा दरिद्रता, गरिबी र पछौटेपनको सोच बोकेर कुनै पनि व्यक्ति समृद्ध, सफल र महान हुन सक्दैन । समृद्ध सोचको शुरुआत हुन्छ, हाम्रो आफ्नो अन्तर्दृष्टिको उत्खनन, निक्र्योल र परिवर्तनको प्रक्रियासँगै । त्यसका लागि आवश्यक छ, आफ्नो क्षमताको, रुचिको, भावनाको उत्खनन । यसमा काम नगरीकन कुनै पनि मानिस सफलताको स्वाद चाख्न समर्थ हुन असम्भव छ ।

तपाईंले कुनै पनि रुखलाई हेर्नुभयो भने सबैभन्दा ठूलो र बलियो रुखको जरा सबैभन्दा लामा र बलिया हुन्छन् । जरा बलियो नभई रुख थामिन सक्तैन । बुद्धि र सूचनाभन्दा हाम्रा भावना बलवान छन् । भावनालाई स्थिरता दिन्छ हाम्रो सोच्ने तरिकाले, लक्ष्यउन्मुख कार्यशैलीले, संकल्प शक्तिले । त्यसलाई नबढाई हामी बलिया जरारहित हुन्छौँ । जरा कमजोर भएको रुख कमजोर हुन्छ, सानोतिनो हावाले हल्लाएर लडाइदिन्छ ।

हाम्रो मनमा जस्तो बीज रोप्छौँ, त्यस्तै बाली लाग्छ जीवनमा । बाली लगाउनेबित्तिकै फल पाइन्छ र ? अनि त्यसको लागि सही र उन्नत बीऊ रोप्नु पर्दैन र ? अवश्य पर्छ । बीऊको गुणात्मकता अनुसार नै तपाईंले फल पाउनु हुन्छ । हाम्रो बीऊको गुणत्मक पक्ष चाहिँ हाम्रो सोच्ने तरिकामा हुन्छ । त्यसैले असल सोचौँ, सकारात्मक सोचौँ, बृहत् सोचौँ । अनि बल्ल हाम्रो जीवनमा सही फल लाग्न सक्छ । 

बाँकी क्रमशः ..........अर्को हप्ता ... शनिवार


No comments:

Post a Comment